Năm 263, nhà Thục đầu hàng
Sổ sách bàn giao cho quân Ngụy còn ghi lại: hai mươi tám vạn hộ, chín mươi tư vạn dân. Quân: mười vạn hai nghìn. Quan lại: bốn vạn.
Lấy bút tính một phép chia rất đơn giản thôi.
Cứ chín người dân thì phải nuôi một người lính. Cộng thêm quan lại nữa thì cứ bảy người dân gánh một người ăn lương.
Nhà Thục không thua vì tướng kém. Tướng nhà Thục thuộc hàng giỏi nhất thời đó. Nó thua vì cái bộ máy nó nuôi lớn hơn cái nền nó đứng.
Và điều đáng sợ là: từng người trong bộ máy ấy đều đang làm việc. Không ai ngồi chơi. Không ai lười.
Đây là thế trận thứ hai trong năm thế tôi hay gặp. Tôi gọi nó là thế nuôi quân thừa.
Nói trước cho rõ, kẻo hiểu nhầm ngay từ đầu: “quân thừa” không có nghĩa là người thừa. Nó có nghĩa là việc thừa — những việc lẽ ra không cần tới một con người.
Thử một phép tính, ba mươi giây thôi
Nghĩ tới một người trong đội của bạn.
Một ngày làm việc của họ, bao nhiêu tiếng dành cho những việc lặp lại gần y hệt nhau? Nhập số liệu từ chỗ này sang chỗ kia. Gõ lại đơn hàng. Làm báo cáo tuần theo đúng một cái mẫu. Trả lời cùng một câu hỏi của khách, lần thứ hai trăm.
Cứ ước lượng thật. Hai tiếng? Bốn tiếng?
Lấy con số đó nhân với hai mươi hai ngày.
Rồi lấy lương tháng của họ, chia cho số giờ làm trong tháng, nhân với kết quả vừa rồi.
Con số hiện ra chính là số tiền bạn trả mỗi tháng cho phần việc mà máy làm được.
Không ai gửi cho bạn hoá đơn của khoản này. Nó nằm lẫn trong bảng lương, mỗi tháng đều đặn, và không bao giờ có dòng nào ghi tên nó.
Vì sao thế trận này khó nhìn ra
Thế không có binh thư thì không đau — nó chỉ đau một ngày duy nhất.
Thế nuôi quân thừa thì ngược lại: nó đau mỗi tháng, nhưng bạn đổ lỗi nhầm chỗ.
Bạn thấy đội mình lúc nào cũng bận. Việc chất đống. Ai cũng kêu thiếu người.
Và kết luận tự nhiên nhất, gần như ai cũng rút ra, là: “phải tuyển thêm.”
Tuyển thêm thật. Ba tháng sau, vẫn bận y như cũ. Chỉ khác là bảng lương dài thêm một dòng.
Vì thứ đang chất đống không phải là việc cần người. Nó là việc lặp. Mà việc lặp thì có bao nhiêu người cũng ngập, đơn giản vì nó sinh ra nhanh hơn tốc độ con người xử lý.
Bạn đang đổ người vào một cái phễu không đáy, rồi tưởng phễu sẽ đầy.
Ba dấu hiệu bạn đang ở trong thế này
Một. Có ai trong đội mà nếu bạn hỏi “hôm nay em làm gì”, câu trả lời nghe giống hệt hôm qua, và giống hệt tuần trước không?
Hai. Có việc nào mà quy trình rõ ràng tới mức bạn giải thích cho người mới trong năm phút không? Nếu năm phút là đủ dạy, thì việc đó không cần một con người ngồi làm cả tháng. Việc cần người là việc phải giải thích cả buổi mà vẫn phải kèm.
Ba. Tháng vừa rồi có ai trong đội nghĩ ra được thứ gì mới không? Nếu cả tháng không ai nghĩ ra gì, đừng vội trách họ thiếu sáng tạo. Nhiều khả năng họ không còn giờ nào rảnh để nghĩ — bao nhiêu giờ đã đổ vào việc lặp hết rồi.
Dấu hiệu thứ ba là dấu hiệu đắt nhất. Bạn không chỉ mất tiền lương. Bạn mất phần đầu óc mà lẽ ra người đó đem lại.
Chỗ hầu hết người ta làm sai
Nhận ra rồi, phản xạ thường rơi vào một trong hai hướng. Cả hai đều hỏng.
Hướng thứ nhất: cắt người.
Nghe thì dứt khoát. Nhưng cắt xong thì việc lặp vẫn còn nguyên đó — nó chỉ chuyển sang bàn của người còn lại, hoặc tệ hơn, chuyển lên bàn của chính bạn. Ba tuần sau bạn ngồi nhập liệu lúc mười một giờ đêm và tự hỏi vì sao mình đi làm chủ.
Hướng thứ hai: mua một công cụ AI.
Đăng ký một phần mềm nghe hay, trả tiền theo tháng, rồi… không ai dùng. Sáu tháng sau nó vẫn trừ tiền thẻ đều đặn.
Vì mua công cụ không phải là bày lại thế. Công cụ chỉ là cái giáo. Đưa giáo cho quân đứng sai chỗ thì họ vẫn đứng sai chỗ, chỉ là cầm giáo đẹp hơn.
Cái phải đổi là việc nào giao cho ai — người làm phần chỉ người mới làm được, máy làm phần lặp.
Ba nước đi, đi đúng thứ tự
Nước một — đếm trước, đừng sửa vội
Một tuần. Bảo mỗi người ghi lại việc mình làm theo từng khoảng nửa tiếng. Không đánh giá ai, không dùng để trừ lương — nói rõ điều đó ngay từ đầu, kẻo họ ghi ra thứ họ nghĩ bạn muốn đọc.
Hết tuần, ngồi khoanh những dòng lặp lại hơn ba lần.
Gần như lần nào cũng vậy: phần khoanh đỏ chiếm nhiều hơn con số bạn đoán trước đó.
Nước hai — chọn đúng một việc, việc tốn giờ nhất mà ít rủi ro nhất
Không phải việc quan trọng nhất. Việc tốn giờ nhất nhưng sai cũng không chết ai.
Viết bản nháp bài đăng. Tóm tắt cuộc họp. Soạn thư trả lời câu hỏi lặp. Chuyển số liệu sang bảng.
Chọn việc quan trọng nhất trước là cách chắc chắn nhất để bỏ cuộc giữa chừng: rủi ro cao, ai cũng căng thẳng, sai một lần là cả đội quay lại cách cũ và không bao giờ thử nữa.
Đi từ việc nhỏ để đội tận mắt thấy nó chạy. Niềm tin của đội quan trọng hơn tốc độ.
Nước ba — giao cho máy, nhưng để người duyệt cuối
Máy làm phần nháp. Người đọc lại, sửa chỗ sai, bấm duyệt.
Đừng bỏ khâu duyệt trong ba tháng đầu — đây là chỗ hay hỏng nhất khi người ta hào hứng quá.
Điều thú vị là khi làm đúng, người phụ trách việc đó không mất việc. Họ đổi vai: từ người gõ thành người duyệt. Và người duyệt thì xử lý được khối lượng gấp năm lần người gõ.
Một chuyện nữa, rồi tôi để bạn đi
Mỗi lần tôi nói chuyện này trong lớp, thế nào cũng có người hỏi nhỏ lúc giải lao:
“Vậy có phải anh đang bảo tôi đuổi bớt người không?”
Không.
Tôi nói thẳng điều tôi tin: cắt người là cách nghĩ của người đang thua. Người đang thắng thì nghĩ khác — họ hỏi “vậy bây giờ đem sức người đó đi làm gì để sinh ra tiền?”
Có sự khác nhau rất lớn giữa hai câu:
“Máy làm được việc này rồi, vậy tôi bớt một người.”
“Máy làm được việc này rồi, vậy người đó rảnh ra tám mươi giờ mỗi tháng — đem tám mươi giờ ấy đi chăm khách cũ, thì tháng này thêm được bao nhiêu đơn?”
Câu đầu tiết kiệm được một khoản lương. Câu thứ hai sinh ra doanh thu mới.
Tôi từng thuê sáu người và thua lỗ. Sáu người đó không ai lười cả. Tôi bày sai thế, đổ họ vào những việc lẽ ra không cần tới người — rồi tự mình đứng giữa điều phối toàn bộ.
Bài học tôi trả giá để học được, gói lại đúng một câu: thêm người không làm bạn mạnh hơn. Bày đúng thế mới làm bạn mạnh hơn.
Bạn đang hỏng ở đâu?
Thế nuôi quân thừa chỉ là một trong năm thế trận tôi hay gặp. Có người hỏng nặng nhất ở đây. Có người tưởng mình hỏng ở đây, hoá ra hỏng chỗ khác nặng hơn — và sửa nhầm chỗ thì tốn công vô ích.
Tôi có dựng một công cụ để bạn tự soi. Mười lăm câu, khoảng bảy phút, không cần tài khoản, không hỏi thông tin gì trước khi bạn thấy kết quả.
Trả lời xong, bạn biết mình đang hỏng nặng nhất ở thế nào — và ba nước đi đầu tiên cho đúng cái thế đó.
Bảy phút. Ít hơn thời gian bạn vừa bỏ ra để đọc tới đây.
Còn một câu tôi muốn hỏi bạn, và tôi đọc hết phần trả lời:
Việc lặp nào trong công ty bạn tốn nhiều giờ nhất mà không ai muốn làm?
Mỗi tuần một thế trận có thật, kèm nước đi đầu tiên. Không quảng cáo, không bán gì trong thư. Không hợp thì bỏ theo dõi bằng một cú bấm.
Tôi không gửi email cho ai khác, và không gửi quá một thư mỗi tuần.
Đọc tiếp trong Binh Thư
👉 ③ Thế không có binh thư — người giỏi nhất công ty không phải tài sản của bạn.
👉 ① Thế chủ tướng ôm giáo — tắt điện thoại ba ngày, công ty còn chạy được không?
👉 Xem cả năm thế trận trên một trang — bản đồ ngắn, đọc trong 5 phút.
Leave a Reply