Gia Cát Lượng thắng gần như mọi trận ông muốn thắng.
Ông bày được thế trận với quân ít hơn địch. Ông đoán được nước đi của Tư Mã Ý trước cả khi Tư Mã Ý nghĩ ra. Ông giữ được một nước Thục nhỏ nhất trong ba nước, suốt hai mươi năm.
Rồi ông chết.
Và nhà Thục — cái nhà mà ông giữ suốt hai mươi năm — đổ trong vòng chưa đầy ba mươi năm sau đó.
Không phải vì quân yếu. Quân vẫn đó. Không phải vì thành mỏng. Thành vẫn đó.
Mà vì cách bày thế nằm trong đầu ông. Ông mang nó đi.
Đây là bài viết đầu tiên tôi đăng trên trang này. Và tôi chọn mở đầu bằng thất bại của chính người mà tôi lấy tên — vì đó là thế trận hỏng mà tôi gặp nhiều nhất khi ngồi xuống với các chủ doanh nghiệp Việt.
Tôi gọi nó là thế không có binh thư.
Thử một câu hỏi, trả lời thật trong đầu thôi
Người làm giỏi nhất công ty bạn — người mà việc gì khó bạn cũng giao cho họ — sáng mai nộp đơn.
Không phải nghỉ vì giận. Chồng chuyển công tác. Chuyện bình thường, không ai có lỗi.
Bạn có bao nhiêu ngày để lấy lại cách họ làm việc?
Nếu câu trả lời hiện lên trong đầu bạn là một con số — hai tuần, một tháng — thì bạn còn cầm được. Nếu câu trả lời là “chịu, phải xem đã”, thì bạn vừa chạm vào thứ mà tôi muốn nói suốt bài này.
Bạn không sở hữu cách làm của công ty mình. Bạn đang thuê nó. Trả góp hằng tháng, bằng lương. Và người cho thuê có quyền chấm dứt hợp đồng bất cứ lúc nào, chỉ cần báo trước ba mươi ngày.
Vì sao thế trận này ít ai chịu sửa
Bốn thế trận hỏng còn lại đều đau ngay.
Chủ tướng ôm giáo thì bạn mệt mỗi ngày. Nuôi quân thừa thì cuối tháng nhìn bảng lương là biết. Thành thủng thì khách rơi, doanh thu hụt, thấy liền. Đánh trong sương mù thì quyết sai một cái là trả giá luôn.
Còn thế không có binh thư thì không đau gì cả.
Hôm nay không đau. Tháng này không đau. Cả năm nay cũng không đau — vì người giỏi vẫn ngồi đó, vẫn làm tốt, vẫn không đòi hỏi gì.
Nó chỉ đau đúng một ngày. Ngày họ đi.
Và cái ngày đó thì không nằm trong kế hoạch của bạn. Nó nằm trong kế hoạch của họ.
Ba dấu hiệu bạn đang ở trong thế này
Một. Có việc nào trong công ty mà nếu đúng một người nghỉ thì việc đó đứng không?
Hai. Người mới vào mất bao lâu mới làm được gần bằng người cũ? Nếu con số đó là “hai ba tháng, mà phải có người cũ kèm” — đó không phải người mới chậm. Đó là công ty bạn không có gì để họ tự học.
Ba. Quy trình của công ty bạn đang nằm ở đâu? Không phải câu hỏi tu từ. Chỉ ngay ra chỗ đó đi. Nếu phải nghĩ quá năm giây, hoặc câu trả lời là “có file cũ đâu đó, lâu rồi không ai mở” — thì nó không tồn tại.
Chỗ hầu hết người ta làm sai
Nhận ra vấn đề rồi, phản xạ đầu tiên thường là: “Vậy bảo mọi người ngồi viết quy trình.”
Rồi phát cho mỗi người một cái mẫu. Hẹn cuối tháng nộp.
Cuối tháng, bạn nhận về một xấp văn bản không ai đọc. Sáu tháng sau nó lỗi thời. Một năm sau không ai nhớ nó nằm ở đâu.
Nó không phải lỗi của nhân viên. Nó là lỗi của cách giao việc.
Bạn đang bảo một người giỏi làm đi làm một việc hoàn toàn khác: giỏi viết. Hai năng lực đó không liên quan gì tới nhau. Người bán hàng giỏi nhất của bạn có thể chốt đơn trong bảy phút, nhưng bảo họ viết lại bảy phút đó thành văn bản thì họ ngồi hai tiếng và ra được nửa trang không dùng được.
Bạn không thiếu người giỏi. Bạn đang đòi họ làm sai việc.
Ba nước đi, đi đúng thứ tự
Nước một — chọn đúng ba việc
Không phải ba mươi việc. Ba.
Cách chọn: liệt kê những việc mà nếu người phụ trách nghỉ thì công ty đau nhất. Xếp theo mức đau. Lấy ba cái trên cùng.
Ai cũng muốn làm hết một lượt cho xong. Làm hết một lượt là ba tháng sau vẫn chưa xong cái nào.
Nước hai — quay màn hình, đừng bắt họ viết
Đây là nước đi đổi được nhiều thứ nhất, và cũng là nước đi ít người nghĩ ra nhất.
Bảo người đang làm giỏi nhất vừa làm vừa nói. Bật quay màn hình. Họ cứ làm như mọi ngày, miệng giải thích đang bấm gì, vì sao bấm.
Hai mươi phút. Không cần chuẩn bị. Không cần viết gì.
Rồi gỡ đoạn ghi đó ra thành các bước — việc này bây giờ AI làm trong vài phút, và đây là chỗ AI thật sự hữu ích chứ không phải để viết mấy bài đăng.
Cái bạn nhận được không phải một văn bản đẹp. Nó là cách làm thật, gồm cả những chỗ mà người giỏi làm theo phản xạ tới mức nếu bắt ngồi viết thì họ sẽ quên không viết ra.
Nước ba — thử bằng một người chưa từng làm
Đưa bản đó cho ai đó chưa bao giờ làm việc ấy. Bảo họ làm theo.
Chỗ nào họ dừng lại hỏi, chỗ đó binh thư còn thủng. Vá đúng chỗ đó.
Chỉ chỗ nào bị hỏi mới cần vá. Không hỏi thì không sửa. Đây là chỗ người cầu toàn hay chết — họ quay lại viết cho đẹp cả cuốn, rồi bỏ dở.
Tôi trả học phí cho bài học này bằng sáu nhân sự
Có giai đoạn tôi thuê sáu người. Bốn bạn ngồi văn phòng viết bài, cắt ghép video, hỗ trợ học viên. Một bạn làm online phụ dạy và dựng trang bán hàng. Một chuyên gia người Trung Quốc cùng tôi đi tìm mô hình đang thắng bên đó rồi cùng chốt khách.
Tôi nghĩ thêm người là thêm sức.
Kết quả là thua lỗ.
Mấy bạn đó không dở. Vấn đề là cách làm nằm trong đầu tôi, và mỗi lần giao việc tôi lại phải kể lại từ đầu cho từng người. Không có cuốn nào để họ tự mở ra đọc. Nên càng đông người, tôi càng phải nói nhiều, càng phải duyệt nhiều — và càng bận hơn hồi làm một mình.
Tôi cũng bỏ tiền đi học rất nhiều khoá trong giai đoạn đó. Về rồi áp dụng được rất ít. Vì kiến thức nằm trong vở, còn công ty thì cần một cuốn binh thư.
Nếu hồi ấy có ai bảo tôi ba câu ở trên — chọn ba việc, quay màn hình, thử bằng người mới — tôi đã đỡ mất một khoản không nhỏ.
Một chuyện nữa, rồi tôi để bạn đi
Có một điều lạ mà tôi để ý sau nhiều lần ngồi với các chủ doanh nghiệp.
Người sợ nhất chuyện “viết binh thư” không phải người chủ. Là người giỏi.
Vì trong đầu họ có một nỗi lo rất người: viết ra hết rồi thì ai còn cần mình?
Nếu bạn không gỡ nỗi lo đó, họ sẽ hợp tác một cách lịch sự và viết ra những thứ vô hại.
Cách gỡ, tôi nói thẳng với họ thế này: người viết được binh thư là người được cất nhắc, không phải người bị thay. Ai gói được cách làm của mình thành thứ người khác dùng được thì người đó vừa chứng minh mình không chỉ làm giỏi — mình còn dạy được. Đó là hai bậc khác nhau, và bậc sau trả lương cao hơn.
Nói ra điều này trước khi bấm nút quay. Không phải sau.
Bạn đang hỏng ở đâu?
Thế không có binh thư chỉ là một trong năm thế trận mà tôi hay gặp. Có người hỏng ở đây. Có người hỏng nặng hơn ở chỗ khác mà không biết — và sửa nhầm chỗ thì tốn công vô ích.
Tôi có dựng một công cụ để tự soi. Mười lăm câu, khoảng bảy phút, không cần tài khoản, không hỏi thông tin gì trước khi bạn thấy kết quả.
Bảy phút. Ít hơn thời gian bạn vừa bỏ ra để đọc tới đây.
Còn một câu tôi muốn hỏi bạn, và tôi đọc hết phần trả lời:
Trong công ty bạn, việc nào mà chỉ đúng một người làm được?
Viết xuống dưới đi. Chỉ cần tên việc thôi, không cần tên người.
Tôi hỏi thật, không phải hỏi cho có — vì câu trả lời của bạn cho tôi biết nên viết bài tiếp theo về cái gì.
P.S. — Nếu bạn đọc xong và nghĩ “công ty mình chắc cũng bình thường thôi”, thì đó chính là lý do nên soi. Thế trận này không đau cho tới ngày nó đau. Soi thế trận tại đây — bảy phút.
Mỗi tuần một thế trận có thật, kèm nước đi đầu tiên. Không quảng cáo, không bán gì trong thư. Không hợp thì bỏ theo dõi bằng một cú bấm.
Tôi không gửi email cho ai khác, và không gửi quá một thư mỗi tuần.
Đọc tiếp trong Binh Thư
👉 ① Thế chủ tướng ôm giáo — tắt điện thoại ba ngày, công ty còn chạy được không?
👉 ② Thế nuôi quân thừa — nhân viên không lười, họ đang làm việc của một cái máy.
👉 Xem cả năm thế trận trên một trang — bản đồ ngắn, đọc trong 5 phút.
Leave a Reply